Türkiye, petrol ve gaz ülkesi olma yolunda

Türkiye Karadeniz Petrol ve Gaz Kongresi ve Sergisi: 13-14 Aralık 2023

Türkiye Karadeniz Petrol ve Gaz Kongresi ve Sergisinin ikincisi bu yıl 13-14 Aralık tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştiriliyor. Sakarya Gaz Sahası rezervleri ile başlayan doğal gaz ve petrol keşifleriyle birlikte, Türkiye, yenilenebilir enerjide, özellikle rüzgarda elde ettiği kapasite avantajını fosil yakıt rezervleriyle destekleyerek ekonomisini güçlendiriyor.  Vostock Capital tarafından düzenlenen ve Turkish Petroleum, TNR Offshore, Encon International, Interwell ve Gazprombank’in sponsorluk desteği verdiği, Gazete Makina olarak medya ortaklığını üstlendiğimiz 2. Türkiye Karadeniz Petrol ve Gaz Kongre ve Sergisi’nde sektörün önde gelen firmalarından yetkililerle söyleşiler gerçekleştirdik.

Türkiye Karadeniz Petrol ve Gaz Kongre ve Sergisi’ne genel bakış

Organizasyonunu Vostock Capital’in üstlendiği kongre ve sergi, petrol şirketleri, petrol rafinerileri, petrol işleme tesisleri ve petrokimya alanından Türkiye, Bulgaristan, Macaristan, Gürcistan, Romanya, Kazakistan, Polonya, Azerbaycan, Özbekistan, Avusturya, Hollanda, Moldova, İngiltere, Kıbrıs, Sırbistan, Danimarka, Kuveyt, Umman, Fransa, ABD, Hindistan ve Japonya’dan birçok ulusal ve uluslararası profesyoneli ağırlıyor. İki yüzden fazla katılımcıyı ağırlayan etkinliğe Botaş International, Türkiye Petrolleri, Romanya Enerji Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Türkiye), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü (Türkiye), Kazakistan Cumhuriyeti Enerji Bakanlığı, BP Azerbaycan, Çalık Petrol Arama Üretim A.Ş, ADX Enerji Panonia, ATLI Enerji, Block Enerji, Ege Gaz, Kura Havzası İşletme Şirketi (KBOC), Marsa Turkey B.V. Ankara Şubesi, NV TURKSE PERENCO, OMV Petrom SA, OMV Türkiye, OYAK ENERJİ, Park Place Energy Turkey Limited, PETKİM PETROKİMYA HOLDİNG A.Ş., Petoil, Petrocas Enerji Grubu, Petrogas Petrol ve Gaz Arama ve Üretimi, Petrol Ofisi A.Ş., Reform.  Sasa Polyester Sanayi, SOCAR Depolama, SOCAR Türkiye Rafineri ve Petrokimya İş Birimi, Star Rafineri ve Petrokimya İş Birimi, TANAP Doğal Gaz İletim A.Ş., TRABZON LİMAN İŞLETMELERİ A.Ş., Transatlantik Petrol, TRANSGAZ, Tüpraş Batman Petrol Rafinerisi, Tüpraş İzmir Petrol Rafinerisi, Tüpraş Kırıkkale Petrol Rafinerisi, TÜPRAŞ Türkiye Petrol Rafinerileri, KazMunayGaz, Güney Yıldızı Petrol ve ICGB AD gibi sektörün önde gelen bileşenleri ve şirketleri katılıyor.

Konuşmacılar ve onur konukları arasında ise şu isimler göze çarpıyor:

Zühtü Batı, Türkiye Petrolleri Genel Müdür Yardımcısı

İsmail Güneş, Daire Başkanı, Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı

Çağlar Tabak, Daire Başkanı, Bakanlığı Ulaştırma ve Altyapı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü, Müdürlük-

Pavel-Casian Nitulescu, Romanya Enerji Bakanlığı Dışişleri Bakanı

Kenan Ekrem Kadioğlu, Marsa Turkey B.V. Ankara Şubesi Genel Müdürü

Arel Sayer, Direktör, Güney Yıldızı Petrol

Bayram Kara, Genel Müdür ve Yönetim Kurulu Üyesi, Çalık Petrol Arama Üretim A.Ş.

Veli Ozan Ülker, Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO, Petrogas Petrol ve Gaz Arama ve Üretim

Cliff Isaak, Genel Müdür, Hissedar, Kura Havzası İşletme Şirketi

Daiske Harada, Direktör, Japonya Petrol, Gaz ve Metaller Ulusal Şirketi

Murat Kalay, Genel Sekreter, PETFORM

Georgios Satlas, İcra Kurulu Başkanı, ICGB AD

Cüneyt Sapçıoğlu, Başkan Yardımcısı, Petoil Paul Haywood, İcra Kurulu Başkanı, Block Energy

Güven Kaya, Genel Müdür Yardımcısı, Sasa Polyester Sanayi

Afgan Guliyev, Proje Direktörü, SOCAR Türkiye Rafineri ve Petrokimya İş Birimi

Nazım Abdullayev, Arama Danışmanı, BP Azerbaycan.

Kongrenin ana sponsorluğunu ise Türkiye Petrolleri, TNR OFFSHORE, Interwell, Encon Group ve Gazprombank (JSC) üstleniyor.

Sektör liderlerinden teknik, teknolojik ve hizmet çözümlerinin yer aldığı özel sergi alanında ise Teknik, Indunit, SMSL, WABAG Water Services SRL, Welltec A/S, Symoil TR Mühendislik ve Hizmetleri Limited Şirketi, LV Logistics gibi şirketler ürün ve hizmetlerini katılımcılara tanıtma fırsatı buluyorlar.

Kongrede 2023’ün öne çıkan başlıklarını ise Roman Smaligin Interwell Satış ve Destek Müdürü, Ahu Rezzan Eker TNR OFFSHORE Dış Ticaret Sorumlusu, Tolegen Sadvakassov Welltec İş Geliştirme Müdürü, Murat Kalay PETFORM Genel Sekreteri gibi isimlerle yaptığımız söyleşilerle derledik.

Roman Smaligin: “Türkiye’nin bugüne kadar yeşil enerjiden kazandığı gelirle petrol yatırımlarını geliştirecek yeterli kaynağı var”

Interwell Satış ve Destek Müdürü Roman Smaligin Türkiye’nin birkaç yıl öncesine kadar petrol ve gaz ülkesi olmadığını ancak geçtiğimiz yıl gerçekleşen keşifler sonrasında büyük bir gelişme yaşandığını ve bölgenin parlak bir geleceğe sahip olduğunu not düşüyor. Petrol sondajı aşamasında yaşanabilecek teknik zorluklara değinen Smaligin, “Sondaj için daha fazla yatırım gerektiriyor. Yeşil enerjiye yapılan yatırılmalar nedeniyle petrol sondajına yapılacak yatırımlar genellikle kesiliyor fakat biz yatırım talep ediyoruz. Şu anda birçok standart alanın tamamı geliştirilme aşamasında. Bu yüzden giderek daha fazla yatırıma ihtiyacımız var” diye konuşuyor.

Türkiye’nin genel olarak jeotermal ve rüzgar yapısıyla yeşil enerji konusunda oldukça güçlü olduğunu düşündüğünü de belirten Smaligin, standart petrol ve gaz üretimi ile yeşil enerji üretimi arasında bir dengeye ihtiyaç duyulduğunun altını çiziyor. “Bu aşamada %100 yeşile yönelemezsiniz” diyen Smaligin, Türkiye’nin bugüne kadar yeşil enerjiden kazandığı gelirle petrol yatırımlarını geliştirecek yeterli kaynağı var diye ekliyor.

Roman Smaligin, Interwell

Ahu Rezzan Eker: “Biz Türkiye’nin tek DNV2.7-1 sertifikalı offshore konteyner üreticisiyiz”

TNR OFFSHORE Dış Ticaret sorumlusu Ahu Rezzan Eker ise şu anda Türkiye’de yürütülen petrol ve gaz projelerini şirketi perspektifinden değerlendirdi, “Petrol arama ve çıkarma açısından şu anda yürütülen projeler bizim için ve tabii ki Türkiye için oldukça güçlü ve önemli projeler. Özellikle bizim gibi petrol ve gaz arama işine yeni başlayan firmalar için büyük bir fırsat olduğunu düşünüyorum. Örneğin biz Türkiye Petrolleri’nin projelerimize desteğiyle offshore piyasasına girerek kendimizi ispat etmeye başladık. Biz Türkiye’nin tek DNV2.7-1 sertifikalı offshore konteyner üreticisiyiz. Türkiye Petrolleri’nin etkin çalışmaları sayesinde zorlu sertifika alım sürecini başarıyla atlatarak uygun sertifikalarımızı aldık ve offshore konteyner piyasasında yerimizi yavaş yavaş sağlamlaştırmaya başladık”.

Mevcut durumda TNR OFFSHORE’un endüstride karşılaştığı güçlüklere de değinen Eker, Türkiye’nin şu anda tek offshore konteyner üreticisi olduklarının altını çiziyor ve ekliyor: “Türkiye’nin tek offshore konteyner üretici olduğumuz için kendi açımızdan ilk aşamada epeyi zorlandık. Yoksa gerekli tüm destekleri alarak işlimize başladık. Zorlanmamızın sebebi daha önce ürünümüzün ve almamız gereken sertifikaların ülkemizde bir örneği olmamasıydı. Zorlu sertifikalandırma aşamalarından geçtik ve sertifikamızı aldık”.

Şu anda TNR OFFSHORE’U dünyaya tanıtma aşamasında olduklarını belirten Eker, “Dünyanın önde gelen etkinliklerine katılarak kendimizi tanıtmayı hedefliyoruz. Sadece Türkiye’de değil, Dünya’da da var olduğumuzu, büyük firmaların yanında olabileceğimizi kanıtlamaya çalışıyoruz” diye ekliyor ve birazcık desteğe ihtiyaçlarının olduğunu belirtiyor.

Türkiye’nin değişen petrol ve gaz ortamındaki konumu da değerlendiren Eker şu açıklamalarda bulunuyor: “Türkiye tabii ki büyük çabalar sarf ediyor ve oldukça başarılı işlere imza atıyor. Bence Türkiye’nin şu andaki gidişatı, zorluklarla mücadele etse de, oldukça iyi ve gerçekten güzel yerlerde olabileceğini düşünüyorum”.

Ahu Rezzan Eker, TNR Offshore

Tolegen Sadvakassov: “Yeni petrol ve gaz keşifleri derin denizde yüksek basınçlı gaz kuyularının açılması adına Türkiye’yi aktifleştirecek”

Petrol, doğalgaz ve jeotermal ekipmanları üreticisi Welltec şirketinden İş Geliştirme Müdürü ve Uygulama Mühendisi Tolegen Sadvakassov ise Türkiye’nin bölgedeki en büyük ülkelerden biri olduğunu, denizde ve karada yüksek enerji üretim potansiyele sahip olduğunu söylüyor. Özellikle, yeni petrol ve gaz keşiflerinin derin denizde yüksek basınçlı gaz kuyularının açılması adına Türkiye’yi aktifleştireceğini söyleyen Sadvakassov, Türkiye’deki operasyonlara özellikle yüksek teknolojili hizmet şirketlerinin dahil olacağını belirtiyor.

Dünyadaki jeopolitik durum nedeniyle bazı ülkeler için petrol ve gaz sektörlerindeki temel zorluğun lojistik olduğunu düşünen Sadvakassov, “Dolayısıyla petrolü satmak giderek zorlaşıyor. Ama Türkiye’nin coğrafi olarak dünyanın her yerine rahatlıkla ürün satabilecek iyi bir konuma sahip olduğunu düşünüyorum. Bir diğer sorun da pek çok alanın gelişiminin durması. Yaşlanıyorlar, üretim yavaş yavaş azalıyor ve yeni keşifler o kadar da fazla değil. Bu nedenle gelecekte düşük üretimin dünya için büyük bir sorun olacaktır” diye ekliyor.

Petrol ve doğalgaz açısından Türkiye’nin geleceğini parlak gören Sadvakassov, “Gelecekte Sakarya Gaz Sahası Geliştirme Projesi benzeri daha fazla gaz veya petrol sahası keşfedilebilir. Böylece Türkiye gerçekten bir petrol ve gaz ülkesi haline gelecektir. Şu anda Türkiye ekonomisinin çoğunluğunu petrol ve gaz oluşturmuyor. Başka kaynaklarınız var. Türkiye daha çok sanayi ve turizm ülkesi. Petrol ve gazdan gelecek bu ek girdiyle yani ekonomiye para girdisi sağlanarak Türkiye ekonomisi daha da büyüyecek” diye konuşuyor.

Tolegen Sadvakassov, Welltec

Murat Kalay: “Petrol ve doğal gaz fiyatlama mekanizmasında vadeli işlemlerin olduğu, uluslararası sistemle entegre, ama tabii ki devletin kontrolünü ve sosyal anlayışını hiçbir zaman yitirmediği bir yapı kurmak zorundayız”

Kongreye konuşmacı olarak katılan PETFORM Genel Sekreter’i Murat Kalay ise Türkiye ve civarındaki petrol ve doğal gaz projeleri hakkındaki görüşlerini şöyle dile getiriyor, “Karadeniz zamanlaması ve o münhasır projedeki tartışmasızlığı açısından çok ideal bir keşif oldu. Hemen yanımızda yani Bulgaristan ve Romanya’da da bu nitelikte alanlar var. Buralarda sözünü ettiğimiz işbirliği zaten gelişecektir. Çünkü bu keşif bir sürü ülkeye ve yatırımcıya alan açma potansiyeline sahip. Tabii biz şimdi var gücümüzü, maddi, manevi performansımızı bu sahanın geliştirilmesine harcıyoruz. İşler rayına girince, orta-uzun vadede ortak sondajlar yapmanın mümkün olabileceğini düşünüyorum. Hatta Türkiye Petrol Anonim Ortaklığı’na (TPAO) bu konuda ciddi talepler geldiğini biliyorum. Ancak takdir edersiniz ki, şu anda bu kaynağı bulmuşken, maksimum performansla ülke lehine dönüştürmeye çalışıyoruz”.

Petrol ve Doğal gaz endüstrisinin karşılaştığı temel güçlüklere de değinen Kalay, aslında, Türkiye’nin dışa bağımlılık oranında ciddi anlamda düşüşler olduğunun kaydediyor ve ekliyor, “Fakat özellikler offshore sondajının, yüksek teknoloji, yüksek basınç, yüksek ısı gibi birçok faktörü içinde barındıran dinamikleri bulunuyor. O yüzden de buralarda ekipman anlamında ister istemez bir dışa bağımlılık da söz konusu. Mühendislik ve dizayn da dahil. Fakat biz özellikle karasallarda yaptığımız sondajlarda ciddi anlamda yerel malzeme kullanabilir durumdayız.  Kendi kulemizi bile yapmış durumdayız. Haliyle bunlar bizi, sektörün de ivmelenmesiyle birlikte ciddi anlamda geliştirecektir. Bunu hep beraber gözlemleyeceğiz”.

Tüm bu üretimlerin artı bir fırsata dönüşmekte olduğunu belirten Kalay ekliyor, “Bazen bir şirket gelir, bir keşif yapar, bir bölgenin, bir ülkenin kaderi değişir. Yani ben bunu bu şekilde görüyorum. Özellikle arama, üretim faaliyeti açısından. Siyasi anlamda tartışılabilir, tartışılıyor da. Bu siyasetten bağımsız çok kıymetli bir keşif. İnşallah bunun arkası da ülkemiz ve ekonomi için anlamlı olur. Dışa bağımlılık konusunda çok ciddi bir sorunu çözecek. Bir gecede çözmeyecek ama 10 yıllık perspektifimiz sayesinde ciddi anlamda ekonomimizi rahatlatacak”.

Değişen gaz ve petrol ortamında Türkiye’nin konumunu da değerlendiren Kalay referans bir fiyatlama mekanizmasının nasıl oluşturulabileceği konusunda da öngörülerde bulundu, “Arama ve üretim alanında özel sektörün yanında TPAO var. Doğal gaz ve doğal gazın dağıtımı alanında yine özel sektörün yanında BOTAŞ var. Şimdi bu ikisi de çok güçlü, çok stratejik, çok önemli kamu kuruluşları. Fakat bunların yanı sıra, özel sektörün tüm dünyada bu tür uluslararası kamu şirketleriyle, hem de ülkelerin kendi kamu iştirakiyle de ortak kamu projeleri oluyor. TPAO bu manada zaten risk paylaşımını bilerek 70-80 yıllık geçmişinde risk paylaşımlarını gerçekleştiriyordu. Şimdi BOTAŞ’da, kendi bütünlüğü içerisinde uluslararası uzun dönem yaptığı sözleşmelerle bu tür özel sektör iletişimlerine aslında çok açık olduğunu gösteriyor. Burada bizim yapmamız gereken, doğal gazda biraz öngörülebilir, biraz şeffaf dediğimiz, matematiği belli olan bir fiyatlama mekanizması oluşturmak. Tabii ki sosyal devlet anlayışı içinde hanelere, kişilere ya da kullanıcılara gaz ücretsiz de verilebilir. Fakat topyekûn bir sübvansiyon anlayışı maalesef sektörü dünyadan ve dünyadaki fiyatlamalardan kopartıyor ve sürdürülemez bir noktaya taşıyor. O yüzden, bu gaz keşfi, bizim kendi piyasamıza da biraz çeki düzen vermek, piyasayı doğru bir kurguya yerleştirmek, BOTAŞ’ın dışında da piyasada özel sektörün gaz alıp satabileceği bir atmosfer yaratabilmek, yani mevcut olan büyük yapıda gaz tedariğinden, enerji güvenliğinden, arz güvenliğinden ödün vermeden yapılabilecek, piyasanın gelişmesi için atılan büyük bir adım. TPAO’nun Karadeniz’deki keşfi de buna çok yardımcı olacak. Çünkü ne kadara çok gaz demek, pazara piyasaya o kadar çok gaz veriliyor demek. Bu da ister istemez bir referans fiyatın oluşmasını sağlayacak”.

Kalay, fiyatlama konusunda sürdürülebilirliğin nasıl devam edeceğini düşünüyorsunuz sorusuna ise şu yanıtı verdi: “BOTAŞ şu an, hanelere verdiği gazı %75 oranında sübvanse ediyor. Şimdi, tabii ki, biz de evimizde doğal gaz kullanıyoruz, bu çok önemli bir şey. Bu fiyatın birden %75 arttığını düşündüğünüzde burada siyasi, politik, birçok faktör bir girdap yaratacak. Ama şunu da unutmamamız lazım. O %75’lik sübvansiyonu biz yine bütçemizden karşılıyoruz. Yani yine bizim ödediğimiz vergilerden sübvanse ediliyor. Bir kısır döngüden söz edebiliriz. Ve özellikle son iki üç yıldır meydana gelen fiyat dalgalanmalarıyla, artık bizim tedarik ettiğimiz, dışarıdan aldığımız doğal gazı % 75’lerde sübvanse ederek insanlara tükettirmek kendi içerisinde sürdürülemez bir hal alıyor ve sorun yaratıyor. O yüzden biz birazcık daha vadeli işlemlerin olduğu, birazcık daha uluslararası sistemle entegre, ama tabii ki devletin kontrolünü ve sosyal anlayışını hiçbir zaman yitirmediği bir yapıyı kurmak zorundayız. 2024’ün ikinci yarısı yavaş yavaş bunu sağlarız diye düşünüyorum”.

Murat Kalay, Petform

Vostock Capital Hakkında:  

Vostock Capital, 20 yıllık bir başarı öyküsüne ve yüzlerce üst düzey işletmeden meydana gelen bir havuza sahip, yükselişte olan bir şirkettir. Müşteri referanslarına göre, uluslararası konferanslara, kongrelere, forumlara, sergilere, zirvelere ve petrol ve gaz, tarımsal sanayi, BT ve enerji mühendisliği endüstrilerindeki uzmanlara yönelik deneyim paylaşım programlarına odaklanan danışmanlık ve etkinlik yönetimi hizmetlerinin tanınan sağlayıcısı konumundadır. Merkezi Büyük Britanya’da bulunmaktadır.