Çin’de Yatırım Rehberi: Firma Tipleri

Çin Halk Cumhuriyeti’ne yabancı yatırım, birkaç yolu vardır. İşletmeniz için uygun yatırım yapısını seçmek, içlerinde planlanan faaliyetin özellikleri, sektör ve yatırım boyutunun da bulunduğu bir dizi faktöre bağlıdır.

Bu bölümde firma tiplerini ele alacağız:

• Temsilcilik ofisi (RO)
• Tamamen yabancı sermayeli şirket (WFOE)
• Ortak girişim (JV)

Temsilcilik ofis (RO)

Bir RO, kurulması en kolay yabancı yatırım yapısıdır. Bu nedenleyabancı yatırımcılar için Çin pazarı hakkında fikir edinmenin çekici bir yoludur. WFOE gibi daha sağlam araçların aksine, RO, bağımsız tüzel kişiliğe sahip olmayan yabancı şirketin bir uzantısıdır. Yani, medeni haklar kapasitesine sahip değildir ve bağımsız olarak medeni sorumluluk üstlenemez. Bir RO sözleşme imzaladığında, sözleşmeye bağlı olan yabancı şirkettir.

Bir RO’nun dahil olmasına izin verilen sınırlı sayıda faaliyet vardır. RO’ların herhangi bir kar amacı güden faaliyette bulunması genellikle yasaktır. RO yalnızca yabancı şirketin Çin’deki faaliyetlerini kolaylaştırmak için kullanılabilir. Bunlar faaliyetler:

• Şirket ürünleri veya hizmetleriyle ilgili pazar araştırmaları, teşhir ve tanıtım 
• Ürün satışları veya yerine getirlen hizmetleri
• Yerel tedarik ve yatırımla ilgili irtibat faaliyetleri

İzin verilen faaliyetlere aykırı hareket eden RO’lar para cezasına çarptırılırlar ve gayri meşru gelirlerine el konulur.

Buna ek olarak, RO Çin’de önde gelen bir tüzel kişilik sayılmaz, işe alma kabiliyeti de sınırlıdır. Bir RO, Çinli çalışanları doğrudan işe alamaz. Bunun yerine, nitelikli bir iş gücü sevk kurumu aracılığıyla yerel personel istihdam edilmesi gerekmektedir. Ajans, yasal amaçlarla işveren olarak hareket eder ve çalışanları bir ücret karşılığında RO’da çalışmaya gönderir. Bir RO, temsilci olarak doğrudan en fazla dört yabancı uyruklu kişiyi işe alabilir ve bunların acenteden geçmesi gerekmez.

Bir RO gelir elde etmese de Çin vergisine tabidir. RO’lar, Çin’de kalıcı bir kuruluş olarak vergilendirilir ve bu, genellikle RO’nun toplam giderlerinin yaklaşık yüzde sekizine tekabül eder.

RO, genellikle Çin’den tedarik yapan ve personelini kalite kontrol için sahada tutmak isteyen veya Çin merkezli tedarikçiler, acenteler ve distribütörlerle kısa iletişim hatları sağlamak isteyen şirketler için iyi bir çözümdür.

Tamamen yabancı sermayeli şirket (WFOE)

Bir WFOE, tamamen bir veya daha fazla yabancı yatırımcıya ait olan ve çok basit bir yönetim yapısı sunan bir limited şirkettir.

Bir RO’dan farklı olarak, bir WFOE kar elde edebilir ve tedarikçilerine RMB cinsinden yerel faturalar düzenleyebilir. Bir WFOE,  iş bulma kurumunun hizmetlerini kullanma yükümlülüğü olmaksızın yerel personeli doğrudan istihdam edebilir. Bir WFOE, Çin’de yan kuruluşlar oluşturmak için de genişleyebilir.

Bir ortak girişim ile karşılaştırıldığında, WFOE’nin, Çinli ortağı dikkate almadan yatırımcılar tarafından tasarlanan şirket politikalarını yürütmede daha çok özerkliğe ve esnekliğe sahip olduğu görülür.

Bu şirketler fikri mülkiyetlerini ve teknolojilerini korumada daha iyidirler.

Bir WFOE’nin kurulum prosedürü karmaşıktır. Yabancı Yatırıma Erişime İlişkin Özel İdari Önlemler (“Ulusal Negatif Liste”) veya Serbest Ticaret Bölgesi Yabancı Yatırıma Erişime İlişkin Özel İdari Önlemler (“2020 FTZ Negatif liste ”), yabancı yatırımcıların işi oluşturmak için Çinli bir öz sermaye ortağına ihtiyaç duyduğu yerdir. Diğer bir deyişle, WFOE’lerin bu sektörlere girmesine izin verilmez. Girme çabası gösteren yatırımcılar başvurularının reddedildiğini göreceklerdir. Yasadışı olarak faaliyet gösteren WFOE’ler para cezalarıyla ve hatta işletme ruhsatlarının iptaliyle karşı karşıya kalırlar.

Üç farklı WFOE kurulumu mevcuttur:

• Servis (veya danışmanlık) WFOE’si
• Ticari WFOE (veya yabancı yatırımlı ticari işletme (FICE))
• İmalat WFOE’si

Her üç yapı aynı yasal kimliği paylaşırken, kurulum prosedürleri, maliyetleri ve dahil olmalarına izin verilen ticari faaliyetlerin kapsamı açısından önemli ölçüde farklılık gösterirler. Ticari WFOE ve İmalat WFOE’si  ilgili hizmetleri sağlarken, gelirlerinin çoğunu kendiyle özdeş işlerden elde etmelidir.  Servis WFOE’lerininse hizmetleriyle ilgili ticari faaliyetler yürütmelerine de izin verilir.

Ortak girişim (JV)

Bir ortak girişim, bir veya daha fazla yabancı yatırımcı ve bir veya daha fazla Çinli taraf tarafının bir araya gelmesiyle oluşturulur. Önceleri, Çinli bireyler, birkaç istisna dışında bir ortak girişimde hissedar olarak açıkça hariç tutulmuşlardı. Ancak, 1 Ocak 2020’den itibaren yürürlüğe giren yeni FIL kapsamında bu sınırlama artık kaldırılmıştır. Çinli bireyler yabancı yatırımcılarla ortaklaşa yatırım yapabilir ve bu da iş ortaklarının seçiminde yatırımcılara daha fazla esneklik sunar.

Yabancı yatırımcıların bir ortak girişim yapısı seçmelerinin başlıca iki nedeni vardır:

• Yabancı yatırımcı, yasanın yalnızca Çinli bir ortakla ve ortak girişim yoluyla yabancı yatırıma izin verdiği sınırlı bir endüstri sektörüne yatırım yapmak ister
• Yabancı yatırımcı, yerel pazar bilgisine sahip ve bağlantıları olan Çinli bir ortağın satış kanallarından ve ağından yararlanmak ister

FIL yürürlüğe girmeden önce, Çin’de iki tür ortak girişim vardı ve bunlar esas olarak kârların ve zararların nasıl dağıtıldığı açısından farklılık gösteriyordu

Öz Sermaye Ortak Girişimi (EJV):

• Karlar ve zararlar taraflar arasında EJV’deki ilgili özkaynak paylarıyla orantılı olarak dağıtılır
• Genel olarak, yabancı ortak, EJV’nin kayıtlı sermayesinde en az % 25 hisse payına sahip olmalıdır
• EJV, bir limited şirket olmalıdır

Kooperatif Ortak Girişim (CJV):

• Karlar ve zararlar CJV sözleşmesinin özel hükümlerine uygun olarak taraflar arasında dağıtılır
• Bir CJV, bir limited şirket olarak veya tüzel olmayan bir kişi olarak işletilebilir

Sonuç olarak yeni FIL’in yürürlüğe girmesiyle, yeni kurulan ortak girişimler, yönetim yapısı ve işletme kuralları gibi pek çok açıdan değişiklikleri barındıran “Şirketler Yasası”nın hükümlerine tabi oldular. Eski EJV Yasası veya CJV Yasası uyarınca 1 Ocak 2020’den önce kurulan ortak girişimler, ilgili geçişleri yeni şartlara uygun olacak şekilde düzenlemek için beş yıllık bir geçiş süresine sahiptirler.

Kaynak: Asia Briefing